De vriend van een atoomspion
Heeft de Nederlander Henk S. zijn vriend Khan geholpen bij het ontwikkelen van een atoombom voor Pakistan? lees meer

In een rapport van de Maleisische politie dat deze week werd vrijgegeven, wordt de lading toegeschreven aan een Turk met de naam 'Gunas Jireh'. Maar die niet-Turkse naam is de fonetische neerslag van de naam 'Günes Cire', directeur van het bedrijf ETI Elektroteknik in Istanbul. De Nederlander Henk S. heeft met zijn bedrijf een belang van 15 procent in ETI Elektroteknik.

Bronnen die betrokken zijn bij het internationale onderzoek van veiligheidsdiensten naar de nucleaire leveranties zeggen desgevraagd ervan uit te gaan dat Jireh en Cire dezelfde persoon zijn. In hoeverre Henk S. rechtstreeks betrokken is bij de leveranties, wordt onderzocht. S. is al meer dan veertig jaar nauw bevriend met de Pakistaanse atoomspion Abdul Khan die toegegeven heeft technologie van het atoombom-project van zijn land te hebben doorverkocht aan Libië, Iran en Noord-Korea.

Uit het rapport van de Maleisische politie blijkt dat Cire zijn lading via Dubai verscheepte in opdracht van Khan. De goederen waren bedoeld voor het zogenaamde 'Machine Shop 1001'-project in Libië, een werkplaats waar het land probeerde onderdelen te maken voor een eigen ultracentrifuge ter verrijking van uranium. Het ging daarbij om onderdelen die niet in het buitenland te krijgen waren. Later zou Cire ook de componenten voor centrifuges gaan produceren, maar uiteindelijk is die opdracht naar Maleisie gegaan.

Henk S. wordt al jaren in verband gebracht met leveringen van strategische goederen in opdracht van Khan. In 1985 werd hij daarvoor in Nederland veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf. Op dit moment loopt in Nederland een justitieel onderzoek naar de verboden uitvoer door Henk S. van dual use-goederen. Het zou gaan om Baratron-drukmeters die in raketten zijn te gebruiken. Volgens het OM in Haarlem is dat gerechterlijk vooronderzoek een volgende fase ingetreden: onder leiding van de rechter-commissaris zullen nu mensen gehoord worden.

Ook in het Maleisische rapport wordt melding gemaakt van het netwerk van Khan dat bestaat uit vele oude contacten waaronder mensen die hij in de jaren zestig en zeventig in Nederland leerde kennen. Algemeen wordt aangenomen dat Khan bij het Almelose Urenco atoomgeheimen stal die hij gebruikte voor de ontwikkeling van de Pakistaanse atoombom. In Libië zijn tekeningen aangetroffen van Nederlandse centrifugeontwerpen, zo schrijft de Maleisische politie, die zich vooral lijkt te baseren op bekentenissen van de Sri Lankaan B. Tahir die werkte vanuit Dubai en die ervan wordt verdacht een van de sleutelfiguren in het Khan-netwerk te zijn. Tahir zegt in 1997 in Istanbul samen met Khan en Libische vertegenwoordigers afspraken te hebben gemaakt voor leveranties.

Het bedrijf van Günes Cire stelt op zijn eigen website dat het handel drijft met landen als Nederland, Israël, Pakistan, de Verenigde Arabische Emiraten, Maleisië en Pakistan. In Turkijke is Cire een man die aanzien geniet. Hij is lid van de Rotary, en speelde een rol bij het inzamelen van geld voor slachtoffers van de recente aardbeving. Uit gegevens van de Kamer van Koophandel blijkt dat het belang van Henk S. in Cire's bedrijf tenminste dateert van 1998.

27 februari 2004

maandag 17 mei
Advocaat 'atoomspion' wil ministers als getuigen
van onze verslaggever
alkmaar-De advocaat van 'atoomspion' Henk S. uit Sint-Pancras wil in diens rechtszaak de ministers Bot, Remkes en Brinkhorst aan de tand voelen. ,,Er zitten politieke motieven achter zijn vervolging'', zegt raadsman D. Wolters.

Ook de advocaat van een tweede verdachte wil de bewindslieden van Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Economische Zaken horen. De Pancrasser en zijn oud-werknemer Zoran F. uit Heerhugowaard wordt viermaal de export van verboden goederen ten laste gelegd, in de periode van 1999 tot en met eind 2002. Het gaat om export van zogeheten dual use goederen: stoffen of gereedschappen die zowel voor de fabricage van verboden (chemische of nucleaire) wapens als voor gewone gebruiksvoorwerpen kunnen worden gebruikt.

Een voorbeeld is de uitvoer van tri-ethanolamine waarvan S. in 2002 twintig kilo wilde exporteren. Met deze stof kan zowel shampoo als mosterdgas worden gemaakt. De Pancrasser staat bekend om dit soort handeltjes: in de jaren tachtig en negentig liep hij meermalen tegen de lamp bij de export van strategische goederen.

Zowel de advocaat van Henk S. als die van Zoran F. wil een hele reeks getuigen oproepen om hard te maken dat er achter de vervolging politieke motieven zitten, zo bleek gisteren bij een regiezitting voor de Alkmaarse rechtbank. Dit houdt verband met de al jarenlange vriendschapsrelatie van S. met Abdul Khadeer Khan, een Pakistaan die in zijn land gezien wordt als de vader van de islamitische atoombom. Khan onderhoudt al sinds de jaren zeventig, toen hij in Nederland woonde en werkte, contacten met de Pancrasser.

Advocaat Wolters: ,,Jarenlang wordt mijn cliënt al in de gaten gehouden door de fiscus, diverse ministeries en veiligheidsdienst. Juist nu er in de Kamer vragen zijn gesteld over het verleden van Khan in Nederland, besluit justitie tot vervolging. Daarom is het voor ons van belang om die ministers als getuige te horen.'' De Kamervragen over Khan kwamen nadat de Pakistaan eind vorig jaar wereldwijd in de publiciteit kwam omdat hij erkende atoomgeheimen aan Iran, Libië en Noord-Korea te hebben verkocht.

Advocaat Wolters wordt in zijn verzoek om zijn hooggeplaatste getuigen bijgevallen door zijn collega G. Hamer, die in totaal 32 getuigen wil horen onder wie zes (ex-)ministers en ook Abdul Khadeer Khan zelf. Hamer is de raadsman van Zoran F., die volgens Hamer gedurende een jaar of twee 'lichte administratieve werkzaamheden' voor de Pancrasser heeft verricht en eveneens wordt vervolgd. Hamer vertelt dat in die periode zijn cliënt ook werd benaderd door 'iemand' van de Algemene Inlichtingen en Veiligheids Dienst (AIVD) 'om te spioneren bij het bedrijf waar hij werkte'. ,,Daarom ligt het voor de hand dat we ook die AIVD-functionaris willen horen.''

Justitie is niet van plan al deze getuigen op te roepen. Officier J. Horzinek: ,,Ministers hoeven niet aan de rechter verantwoording af te leggen, dat moeten ze in de Tweede Kamer doen. Ook die AIVD-functionaris hoeft niet op te dagen in deze zaak, omdat wij geen gebruik hebben gemaakt van informatie van de AIVD.'' Justitie wil alleen getuigen horen die financiële zaken voor Henk S. hebben geregeld.

Over twee weken is bekend of de getuigen worden opgeroepen.

Landgoed te koop van 'atoomspion' uit Sint-Pancras
van onze verslaggever
sint-pancras-Het landgoed van Henk S., de Pancrasser die vervolgd wordt voor de uitvoer van verboden goederen, staat te koop.

Afgelopen zaterdag prijkte een advertentie in deze krant waarin het kapitale landgoed - vraagprijs op aanvraag - via makelaardij Kuijs Reinder Kakes te koop wordt aangeboden. De landelijk gelegen villa met zwembad en paardenstallen is bijzonder van architectuur en inrichting.

De Pancrasser wordt samen met een ex-medewerker van hem vervolgd, omdat hij tussen 1999 en 2002 viermaal verboden goederen naar het buitenland wilde exporteren. Het gaat om de export van zogeheten dual use goederen: stoffen of gereedschappen die zowel voor vreedzame doeleinden kunnen worden gebruikt als bij de fabricage van chemische of nucleaire wapens.

Eerder werd de man ook al veroordeeld voor 'atoomhandeltjes'. Wanneer de rechtszaak dient is nog niet bekend. De advocaat van de Pancrasser heeft als getuigen een aantal hoge ambtenaren opgeroepen, omdat bij de vervolging van S. politieke belangen een rol zouden spelen.

maandag 21 juni 2004, 09:14

Door onze redacteuren Jaco Alberts en Karel Knip

ROTTERDAM, 4 JULI. Een Nederlandse zakenman heeft in de jaren tachtig onderdelen voor kernbommen aan Pakistan proberen te leveren. De man, Henk S., was een zakenvriend van de Pakistaanse atoomspion Abdoel Khan.
Dat blijkt uit onderzoek van deze krant. Het ging om stalen halve bollen en een soort kanonsloop die gebruikt konden worden voor de bouw van de eerste typen atoombom. De onderdelen stonden niet op de 'zwarte lijst' tegen verspreiding van atoomkennis, maar zorgden vanwege hun bestemming voor grote onrust bij autoriteiten. De zaak is in 1982 tot in de ministerraad besproken, maar nooit naar buiten gebracht, zo blijkt uit stukken die zijn opgevraagd met een beroep op de Wet openbaarheid bestuur. Henk S. weigert ieder commentaar.

In 1979 ontstond grote opschudding toen bleek dat de Pakistaan Khan in Almelo atoomgeheimen had ontvreemd bij de fabriek voor verrijking van uranium Urenco. Van Henk S. was bekend dat hij Khan hielp met kennis en materiaal voor diens atoomprogramma. Maar dat draaide voornamelijk om het procédé om uranium te verrijken en niet om de bom zelf. In 1985 werd S. al eens veroordeeld voor de uitvoer naar Pakistan van een verboden meetinstrument. Deze week wordt een strafzaak tegen de zakenman hervat, onder meer voor de levering van onderdelen voor Pakistaanse raketten.

Henk S. bestelde de halve bollen begin jaren tachtig bij zeker drie bedrijven. Onduidelijk is of hij zelf uiteindelijk heeft geëxporteerd. Vast staat dateen Turkse zakenpartner van S., Günes Cire, halve bollen heeft geleverd aan Khan, die leider was geworden van het Pakistaanse atoomprogramma. S. had een participatie van 15 procent in het bedrijf van Cire.

In 1982 maakte de inlichtingendienst BVD melding van de activiteiten van Henk S. De dienst baseerde zich deels op Britse informatie, zo blijkt uit de inventaris van het archief van de ambtelijke 'Commissie-Bos' die was ingesteld om onderzoek te doen naar de affaire-Khan. De commissie zocht hulp bij wapendeskundigen en overlegde in het geheim met de Britse ambassade over de vraag welke maatregelen tegen Henk S. genomen konden worden. Na overleg met de landelijk officier van justitie, adviseerde de Commissie-Bos de ministerraad in mei om te ,,kiezen voor verijdelende aktie daar justitieel optreden weinig kans van slagen heeft''. Waarschijnlijk gebeurde dit omdat de export van dergelijke halve bollen op zich niet verboden was. De ministerraad nam dit advies over, na persoonlijke bemoeienis van premier Van Agt. Het kabinet bleef wel proberen twijfelachtige exporten van Henk S. te verijdelen.